بروملین (Bromelain) مجموعهای از آنزیمهای پروتئولیتیک طبیعی موجود در آناناس (Ananas comosus) است که بیشتر مکملهای آن از ساقه آناناس تهیه میشوند. علاوه بر نقش شناختهشده بروملین در تجزیه پروتئینها، تحقیقات علمی ویژگیهای ضدالتهابی، تأثیر بر عملکرد پلاکتها و فیبرینولیز، و پتانسیل محافظت از بافت قلب را نیز برای این ترکیب بررسی کردهاند.[۱][۲]
به همین دلیل، موضوع بروملین و سلامت قلب در سالهای اخیر به یکی از زمینههای مورد توجه در پژوهشهای مکمل و قلب و عروق تبدیل شده است. با این حال، برای تفسیر درست این یافتهها باید میان نتایج آزمایشگاهی و حیوانی و شواهد بالینی در انسان تفاوت قائل شد.
کاهش التهاب؛ یکی از مسیرهای حمایت از سلامت قلب
التهاب مزمن با بسیاری از فرایندهای دخیل در بیماریهای قلبیعروقی، از جمله اختلال عملکرد عروق و پیشرفت آترواسکلروز، ارتباط دارد. یکی از مهمترین ویژگیهای زیستی بروملین، توانایی آن در تعدیل برخی مسیرهای التهابی است.
مطالعات نشان دادهاند که بروملین میتواند بر تولید واسطههای التهابی و فعالیت سلولهای ایمنی اثر بگذارد. از این دیدگاه، کمک به حفظ تعادل طبیعی پاسخ التهابی یکی از مکانیسمهایی است که میتواند در توضیح پتانسیل قلبیعروقی بروملین نقش داشته باشد.[۲][۷]
مرور نظاممند کارآزماییهای بالینی نیز کاهش برخی شاخصهای التهابی را در تعدادی از مطالعات گزارش کرده است؛ هرچند به دلیل تفاوت جمعیتها، دوز مصرف و شاخصهای بررسیشده، نتیجه کلی مطالعات انسانی هنوز کاملاً یکدست نیست.[۸]
بروملین و عملکرد پلاکتها
تشکیل لخته خون یک مکانیسم حیاتی برای جلوگیری از خونریزی است، اما فعالشدن بیش از حد پلاکتها میتواند در تشکیل ترومبوز نقش داشته باشد.
یکی از یافتههای جالب درباره بروملین، تأثیر آن بر تجمع پلاکتی است. در مطالعهای روی پلاکتهای انسانی در محیط آزمایشگاه، بروملین توانست تجمع پلاکتی ناشی از ترومبین را بهطور قابل توجهی کاهش دهد و چسبندگی پلاکتها به سلولهای اندوتلیال عروق را نیز محدود کند. در بخش حیوانی همان مطالعه، مصرف بروملین با کاهش تشکیل ترومبوز همراه بود.[۳]
مطالعه آزمایشگاهی دیگری نیز کاهش معنیدار تجمع پلاکتها در پاسخ به محرکهایی مانند ADP و TRAP-6 را پس از تماس با بروملین گزارش کرده است.[۴]
این یافتهها باعث شدهاند که اثرات ضدپلاکتی و آنتیترومبوتیک احتمالی بروملین بهعنوان یکی از حوزههای مهم تحقیقات قلبیعروقی مورد توجه قرار گیرد. این نتایج به معنی جایگزینی بروملین با داروهای ضدپلاکت یا ضدانعقاد نیستند.
پتانسیل محافظت از سلولهای قلب
یکی از جالبترین مطالعات درباره اثرات قلبی بروملین، مدل آزمایشگاهی ـ حیوانی ایسکمی و خونرسانی مجدد قلب (ischemia-reperfusion) است؛ شرایطی که طی آن بازگشت جریان خون پس از یک دوره کمبود اکسیژن میتواند خود موجب آسیب سلولی شود.
در مطالعه Juhasz و همکاران، دریافت بروملین در موشهای صحرایی باعث بهبود بازیابی عملکرد قلب پس از ایسکمی، کاهش اندازه ناحیه آسیبدیده و کاهش مرگ برنامهریزیشده سلولهای عضله قلب شد. اندازه ناحیه انفارکت در گروه بروملین حدود ۳۴ درصد در مقایسه با ۴۳ درصد در گروه کنترل بود.[۵]
محققان همچنین افزایش فعالیت مسیر Akt/FOXO را مشاهده کردند؛ مسیری سلولی که در بقا و مقاومت سلولهای قلب در برابر استرس نقش دارد. این یافتهها نشان میدهند که بروملین در مدلهای پیشبالینی ممکن است علاوه بر اثرات ضدالتهابی، از طریق فعالسازی مکانیسمهای محافظتی درون سلول نیز از بافت قلب حمایت کند.[۵]
بروملین؛ یک ترکیب امیدوارکننده برای تحقیقات سلامت قلب
مجموع مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی نشان میدهد که بروملین از چند مسیر میتواند دارای پتانسیل محافظت قلبی (cardioprotective) باشد:
- کمک به تنظیم پاسخهای التهابی
- کاهش تجمع و چسبندگی بیش از حد پلاکتها در مدلهای آزمایشگاهی
- تأثیر بر فرایندهای مرتبط با فیبرینولیز و تشکیل ترومبوز
- کاهش آسیب سلولهای قلب در مدلهای ایسکمی ـ خونرسانی مجدد
- فعالسازی برخی مسیرهای سلولی مرتبط با بقا و مقاومت سلولهای قلب
یک مرور اختصاصی درباره بروملین و بیماریهای قلبیعروقی نیز پس از بررسی مطالعات انسانی، حیوانی و آزمایشگاهی نتیجه گرفت که یافتهها از پتانسیل ضدترومبوتیک و محافظتی قلبی بروملین حمایت میکنند، هرچند تعداد مطالعات بالینی محدود بوده است.[۱]
نتیجهگیری
بروملین ترکیبی طبیعی با مجموعهای از فعالیتهای زیستی است که میتواند آن را به مادهای جالب در تحقیقات مربوط به حفظ سلامت قلب و عروق تبدیل کند. اثرات ضدالتهابی، تعدیل فعالیت پلاکتها و نتایج مثبت مشاهدهشده در مدلهای آسیب ایسکمیک قلب، همگی مکانیسمهای بالقوهای برای اثرات محافظتی آن فراهم میکنند.
با این حال، بیشتر شواهد مستقیم مربوط به محافظت قلبی بروملین هنوز آزمایشگاهی یا حیوانی هستند. متاآنالیز شواهد بالینی منتشرشده در سال ۲۰۲۳ نیز نشان داد که در حال حاضر شواهد انسانی کافی برای اثبات اثربخشی بروملین در درمان بیماریهای قلبیعروقی وجود ندارد.[۶] بنابراین، مناسبتر است بروملین بهعنوان ترکیبی با پتانسیل حمایت از سلامت قلبیعروقی معرفی شود، نه بهعنوان درمان یا روش پیشگیری از بیماری قلبی.
پرسشهای متداول درباره بروملین و سلامت قلب
آیا بروملین برای سلامت قلب مفید است؟
مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی مکانیسمهای امیدوارکنندهای مانند تعدیل التهاب، اثر بر تجمع پلاکتی و محافظت از سلولهای قلب در مدل ایسکمی ـ خونرسانی مجدد نشان دادهاند؛ اما شواهد انسانی برای اثبات اثر درمانی قلبیعروقی هنوز کافی نیست.[۱][۶]
آیا بروملین خون را رقیق میکند؟
بهتر است بروملین را «رقیقکننده خون» به معنای دارویی ندانیم. مطالعات آزمایشگاهی نشان دادهاند که میتواند تجمع پلاکتی را کاهش دهد، اما این موضوع به معنی اثر معادل داروهای ضدپلاکت یا ضدانعقاد در انسان نیست.[۳][۴]
آیا مصرف بروملین همراه آسپرین یا داروهای ضدانعقاد مناسب است؟
به دلیل اثرات احتمالی بر عملکرد پلاکتها و انعقاد، مصرف مکمل بروملین همراه داروهایی مانند آسپرین، وارفارین، کلوپیدوگرل یا سایر داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت باید پیش از شروع با پزشک یا داروساز بررسی شود.[۹]
آخرین بهروزرسانی علمی: ۶ شهریور ۱۴۰۵
منابع علمی
- Ley CM, Tsiami A, Ni Q, Robinson N. A review of the use of bromelain in cardiovascular diseases. Zhong Xi Yi Jie He Xue Bao. 2011;9(7):702-710. doi:10.3736/jcim20110702. PubMed
- Hikisz P, Bernasinska-Slomczewska J. Beneficial Properties of Bromelain. Nutrients. 2021;13(12):4313. doi:10.3390/nu13124313. PubMed
- Metzig C, Grabowska E, Eckert K, Rehse K, Maurer HR. Bromelain proteases reduce human platelet aggregation in vitro, adhesion to bovine endothelial cells and thrombus formation in rat vessels in vivo. In Vivo. 1999;13(1):7-12. PubMed
- Gläser D, Hilberg T. The influence of bromelain on platelet count and platelet activity in vitro. Platelets. 2006;17(1):37-41. doi:10.1080/09537100500197489. PubMed
- Juhasz B, Thirunavukkarasu M, Pant R, et al. Bromelain induces cardioprotection against ischemia-reperfusion injury through Akt/FOXO pathway in rat myocardium. Am J Physiol Heart Circ Physiol. 2008;294(3):H1365-H1370. doi:10.1152/ajpheart.01005.2007. PubMed
- Leelakanok N, Petchsomrit A, Janurai T, Saechan C, Sunsandee N. Efficacy and safety of bromelain: A systematic review and meta-analysis. Nutrition and Health. 2023;29(3):479-503. doi:10.1177/02601060231173732. PubMed
- Nobre TA, et al. Bromelain as a natural anti-inflammatory drug: a systematic review. Natural Product Research. 2025;39(5):1258-1271. doi:10.1080/14786419.2024.2342553. PubMed
- Pereira IC, et al. Bromelain supplementation and inflammatory markers: A systematic review of clinical trials. Clinical Nutrition ESPEN. 2023;55:116-127. doi:10.1016/j.clnesp.2023.02.028. PubMed
- Memorial Sloan Kettering Cancer Center. Bromelain. Integrative Medicine: About Herbs, Botanicals & Other Products. Clinical safety and herb-drug interaction information. MSKCC